Bugün Kıbrıs

Avrupa Parlamentosu’nun Araştırma Servisi (EPRS) tarafından hazırlanan “Kıbrıs’taki Mahsur Öğrenciler” başlıklı rapor, Karpaz’daki Rum öğrencilerin eğitim koşullarına ilişkin ciddi tespitler içeriyor. Raporda, kuzeyde yaşayan Kıbrıslı Rumların bireysel, eğitimsel ve dini özgürlüklerinin kısıtlandığı, öğrencilerin ise yoksunluk ve sansür koşulları altında eğitim hakkını kullanmaya çalıştığı belirtiliyor.

Raporun, Avrupa Parlamentosu Milletvekili Loukas Fourlas’ın başvurusu üzerine hazırlandığı ve özellikle Dipkarpaz’daki okulda insan hakları ihlallerinin tespit edilmesinin amaçlandığı ifade ediliyor. Çalışmanın kısa süre önce tamamlandığı ve bundan sonraki süreçte Avrupa Parlamentosu’nun ilgili komiteleri için referans niteliğinde bir belge olarak kullanılacağı belirtiliyor.

TARİHSEL ÇERÇEVE VE DEMOGRAFİK DEĞİŞİM
Philelefteros’ta yer alan raporda, 1960’ta Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kuruluşundan günümüze kadar uzanan tarihsel bir arka plan sunuluyor. 1974’ten bu yana adanın kuzeyinde oluşan fiili durum ve bunun sonuçları detaylandırılıyor.

1974 sonrasında Karpaz bölgesinde yaklaşık 20 bin Kıbrıslı Rum’un mahsur kaldığı, ancak yıllar içinde bu sayının azaldığı; bugün kuzeyde “mahsur” statüsünde yaşayan Kıbrıslı Rumların sayısının 500’ün altına düştüğü kaydediliyor.

EĞİTİMDE KISITLAMALAR VE UNFICYP’IN ROLÜ
Raporda, Birleşmiş Milletler Barış Günü (UNFICYP)’in, Karpaz’daki Rum ilkokul ve ortaöğretim kurumlarına ders kitabı ulaştırılması ve öğretmen atanması süreçlerinde kolaylaştırıcı rol üstlenmeye devam ettiği belirtiliyor.

Ancak son dönemde yedi Yunanca ders kitabının kullanımına izin verilmediği ve yedi öğretmenin atanmasının reddedildiği; bunun da okulların düzenli işleyişinde aksamalara yol açtığı vurgulanıyor.

Raporda ayrıca 2005 yılına kadar Dipkarpaz’da ortaokul bulunmadığı, uzun yıllar lise eğitiminin de sağlanamadığı hatırlatılıyor.

ÜÇÜNCÜ VİYANA ANLAŞMASI VE İHLAL İDDİASI
Belgede, 1975 tarihli Üçüncü Viyana Anlaşması’na atıf yapılarak, mahsur kalan Kıbrıslı Rumlara “normal bir yaşam sürdürebilmeleri için her türlü kolaylığın sağlanması” yönündeki taahhütlerin bulunduğu ifade ediliyor. Bu kapsamda eğitim, sağlık ve dini özgürlüklerin güvence altına alınması gerektiği vurgulanıyor.

KARŞILAŞTIRMALI DURUM VE AB YARDIMI
Raporda, güneyde yaşayan Kıbrıslı Türklere yönelik eğitim imkanlarına da değiniliyor. UNFICYP’in, Kıbrıs Cumhuriyeti hükümetiyle iş birliği içinde eğitim süreçlerini desteklediği belirtilirken, Türkçe eğitim veren okul açılmasına yönelik taleplerin de gündemde olduğu aktarılıyor.

Ayrıca, Avrupa Birliği’nin 2025 yılı için Kıbrıs Türk toplumuna 33,7 milyon euro yardım öngördüğü; 2006’dan bu yana sağlanan toplam yardım miktarının yaklaşık 760 milyon euroya ulaştığı bilgisine yer veriliyor.

ÇÖZÜM SÜRECİ VE SİYASİ ARKA PLAN
Raporda Kıbrıs sorununun çözümüne ilişkin geçmiş girişimler de özetleniyor. Çözümün, Birleşmiş Milletler kararlarında tanımlandığı şekilde iki bölgeli, iki toplumlu federasyon ve siyasi eşitlik temelinde olması gerektiği belirtiliyor.

2017’deki Crans-Montana görüşmelerinin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından müzakerelerin kesintiye uğradığı kaydediliyor.

2004’teki Annan Planı referandumuna da atıf yapılarak, planın reddedilmesinin ardından Rum tarafının ilk etapta “ahlaki üstünlüğünü kaybettiği” yönünde değerlendirmelere yer verildiği; ancak planın birçok Türk talebini karşıladığı ve Rum toplumunun önemli bir kesiminin devletin zayıflayacağı kaygısıyla “hayır” oyu verdiği ifade ediliyor.

“KUZEYDEKİ ÜNİVERSİTELER” MESELESİ
Raporda kuzeyde faaliyet gösteren bazı üniversitelere ilişkin de değerlendirmeler yer alıyor. Eğitim alanında yolsuzluk iddialarına dikkat çekilirken, bu kurumların diplomalarının Türkiye dışında herhangi bir ülke tarafından tanınmadığı belirtiliyor.

FOURLAS’IN TALEBİ: YERİNDE İNCELEME
Milletvekili Loukas Fourlas’ın talebi doğrultusunda, Avrupa Parlamentosu Kültür ve Eğitim Komitesi’nin (CULT) Dipkarpaz’ya yerinde inceleme ziyareti gerçekleştirmesi için girişimde bulunulduğu bildiriliyor. Raporda ortaya konan bulguların, böyle bir heyet ziyaretine hukuki ve siyasi zemin oluşturduğu ifade ediliyor.

Belgenin, Türkiye ilerleme raporları ve diğer Avrupa Birliği süreçlerinde referans metni olarak kullanılabileceği belirtiliyor.

DİPKARPAZ’DA EĞİTİMİN UZUN VE ZORLU TARİHİ
Dipkarpaz’da ilk okul 1840 yılında kuruldu. 1974 sonrası eğitim, askeri baskı ve zor koşullar altında sürdürüldü. Bölgede uzun yıllar görev yapan öğretmen Eleni Foka, mahsur kalarak çocuklara eğitim vermesiyle sembolleşti.

Son verilere göre:
– İlkokulda 18 öğrenci
– Anaokulunda 16 öğrenci
– Ortaokul ve lisede toplam 15 öğrenci eğitim görüyor

1917’de kurulan Dipkarpaz Ortaokulu, 1974’te kapanmış, 2005 yılında yeniden açılmıştı.

Hazırlanan rapor, Karpaz’daki Rum öğrencilerin eğitim hakkı bağlamında yaşadığı sorunları Avrupa kurumsal düzeyinde ilk kez kapsamlı biçimde kayıt altına alan belge olma niteliği taşıyor. Avrupa Parlamentosu’nun önümüzdeki dönemde bu bulgular doğrultusunda nasıl bir adım atacağı ise merak konusu.