Bugün Kıbrıs

Mağusa’nın belleği surlarda hayat bulacak

Mağusa Kent Müzesi Derneği (MAKEMÜD), 2300 yıllık Mağusa’nın kültürel belleğini gelecek kuşaklara taşımak amacıyla hazırladığı ilk kent müzesini ekim ayında açacak. Akkule yakınındaki Diocare Burcu’nda kurulacak “Kentin Zaman Çizelgesi Sergisi”, Venedik Dönemi’nden 6 Şubat depremine uzanan kırılma noktalarını anlatacak.

Mağusa’nın limanı, surları ve çok katmanlı tarihini korumak amacıyla çalışmalarını sürdüren Mağusa Kent Müzesi Derneği (MAKEMÜD), ilk kent müzesini ekim ayında “Kentin Zaman Çizelgesi Sergisi” ile açmaya hazırlanıyor. Mağusa Belediyesi iş birliğiyle Akkule yakınındaki 6 numaralı mazgal olan Diocare Burcu’nda oluşturulan ilk sergi alanındaki renovasyon çalışmalarında sona gelindi.

Venedik Dönemi’nin 6 kırılma noktasından yola çıkılarak hazırlanan sergi, 6 bölümden oluşacak. Sergide surların hikayesi ve Venedik Dönemi görsel ve dijital materyallerle anlatılacak. Çocukların da ilgisini çekecek şekilde animasyonlarla desteklenecek alan, ziyaretçilere hem mistik bir atmosfer sunacak hem de surlara çıkarak Mağusa’yı ve limanı yukarıdan izleme fırsatı verecek.

Sergi alanının bulunduğu surların özel bir hikayesi de bulunuyor. Osmanlı’nın yaklaşması üzerine Venediklilerin, Osmanlı lağımcılarının sur diplerini kazıp patlayıcılarla surları yıkma yöntemini bildikleri için surları kayaların üzerine inşa ederek ele geçirilmesini zorlaştırdığı aktarılıyor.

BELLEK ÇALIŞMASI 200’Ü AŞKIN GÖNÜLLÜYLE SÜRÜYOR
2022 yılında kurulan MAKEMÜD, Mağusa’nın kültürel mirasını ortaya çıkarmak, kayıt altına almak ve çağdaş yöntemlerle sergilemek amacıyla çalışmalarını sürdürüyor. Dernek bünyesinde 200’ü aşkın gönüllü yer alıyor.

Dernek, tarihsel dönemlerden çok “kentin suyunun akışını değiştiren kırılma noktaları” üzerine yoğunlaşıyor. 6 Şubat 2023 depremi de bu kırılma noktalarından biri olarak kabul ediliyor.

Kent müzesi fikrinin Mağusa halkı tarafından benimsenmesiyle birlikte derneğe çok sayıda belge bağışlandı. Belgeler arasında 1930’lu yıllara ait bir karne, 1932 tarihli spor kulübü yazışmaları ve döneme ait telgraflar bulunuyor. 1902 yılında Mağusa Limanı’nın genişletme çalışmalarında görev yapan bir İngiliz’in kızının, babasına ait fotoğrafı müzeye göndermesi de dikkat çeken örneklerden biri oldu.

“MAĞUSA’NIN HİKAYESİNİ ANLATMAYA ÇALIŞTIK”
MAKEMÜD Başkanı Prof. Dr. Uğur Ulaş Dağlı, Mağusa’nın yalnızca kuşatmalar üzerinden anlatılmasının eksik bir yaklaşım olduğunu belirterek, kentin bugünkü haline gelmesinde farklı olayların ve kişilerin etkili olduğunu söyledi.

Dağlı, kent müzelerinin aslında bir kentin hikayesinin anlatıldığı yerler olduğuna dikkat çekerek şöyle konuştu:

“Hikayede olaylar, kişiler, mekanlar ve objeler var. Bunlar bizim kültürel mirasımızdır. Mağusa kent müzesinin bunların toplandığı, kayıt altına alındığı, görünür hale getirildiği ve gelecek kuşaklara aktarıldığı mekanlar olduğunu yaklaşık 10 yıl boyunca anlatmaya çalıştık.”

Kent müzesi çalışmalarını 2010 yılından itibaren sürdürdüklerini belirten Dağlı, derneği ise seslerini daha güçlü duyurmak amacıyla 2023 yılında resmî olarak kurduklarını anlattı.

“6 ŞUBAT KENTİN EN BÜYÜK KIRILMA NOKTALARINDAN BİRİ”
Dağlı, yaptıkları geniş katılımlı atölye çalışmalarında Mağusa’nın kırılma noktalarını belirlediklerini ifade ederek, 6 Şubat deprem felaketinin bunların başında geldiğini söyledi.

“Çocuklarımızı kaybettik, neden kaybettik çünkü Mağusa voleybol kentiydi. O yıl Türkiye’ye giden 5 okulun tamamı Mağusalıydı.” diyen Dağlı, bu nedenle voleybol tarihine ilişkin kapsamlı bir sözlü tarih çalışması yaptıklarını anlattı.

1932 doğumludan 2002 doğumluya kadar farklı kuşaklardan 28 kişiyle görüşülerek 5 bölümlük podcast serisi hazırlandığını belirten Dağlı, bu çalışmanın ilerleyen dönemde genişletileceğini söyledi.

“ÜRÜNLER GELMEYE BAŞLADI”
Kent müzesine katkı amacıyla eski gazete kupürleri, fotoğraflar ve tarihi belgelerin kendilerine ulaştırıldığını kaydeden Dağlı, Gazimağusa ve Kıbrıs’la ilgili 170 kitabın toplandığını, aralarında 1878 yılına ait dergilerin de bulunduğunu ifade etti.

Dağlı, bağışlanan belgelerin dijital ortama aktarılarak arşivlendiğini ve ileride sergileneceğini söyledi.

“GAZİ İLKOKULU MAĞUSA’NIN CİDDİ HAFIZASI”
Gazi İlkokulu’nun kentin en eski okulu olarak önemli bir hafıza taşıdığını belirten Dağlı, okul mezunlarıyla yaptıkları atölye çalışmalarında yıllar sonra yeniden bir araya gelen insanların anılarını paylaştığını anlattı.

Üniversite ve lise öğrencilerinin gönüllü stajyer olarak çalışmalara katılmasının kendileri için çok değerli olduğunu ifade eden Dağlı, ODTÜ Mimarlık Fakültesi öğrencilerinin çalışmalarından da yararlandıklarını kaydetti.

“KENT MÜZESİYLE KIRILMALARI BİRLEŞTİRMEYE ÇALIŞIYORUZ”
2026 Dünya Müzeler Günü temasının “bölünmüş bir dünyayı birleştiren müzeler” olduğunu hatırlatan Dağlı, Mağusa’nın çok katmanlı yapısının bu temayla örtüştüğünü söyledi.

Dağlı, “Kent müzesiyle birlikte fiziksel parçalanmayı ve tarihsel kırılmaları birleştirmeye çalışıyoruz.” ifadelerini kullandı.

AİDİYET DUYGUSUNU GÜÇLENDİRME HEDEFİ
Yönetim Kurulu üyesi Serap Kanay da, yaptıkları çalışmalarla Mağusalılarda aidiyet ve sahiplenme duygusunu güçlendirmeyi hedeflediklerini söyledi.

Kanay, “Sahiplenme olmazsa gençlere verecek bir şey olmaz.” diyerek, geçmiş kuşakların da aidiyet hissinin korunmasının önemli olduğunu belirtti.

Yönetim Kurulu üyesi Koral Koraltay ise çalışmaların kolektif bir halk çalışması olarak sürdüğünü ifade ederek, “Hiçbir çalışmaya nokta koymuyoruz.” dedi.

Fetine Bayraktar da, turizm politikaları oluşturulurken yerel halkın aidiyet duygusunun dikkate alınması gerektiğini belirterek, Suriçi’nin kendine özgü yapısının korunmasının önemine işaret etti.

Bayraktar, “büyük miras arşivi” çalışmasını başlattıklarını belirterek, bu çalışmalar için maddi ve manevi desteğe ihtiyaç duyduklarını söyledi.

Haber ve Fotoğraf: Yılmaz Yakar