Bugün Kıbrıs
Güney Kıbrıs’ta güneş paneli kullanan binlerce hane, elektrik faturalarındaki birikmiş enerji kredilerinin sıfırlanmasıyla büyük tepki gösteriyor. Tartışma, net metering sistemi kapsamında yıllardır biriktirilen fazla enerjinin herhangi bir ön uyarı yapılmadan silinmesiyle patlak verdi.
Cyprus Mail’in haberine göre Şubat ayında kesilen elektrik faturalarında, bazı kullanıcıların aylar hatta yıllar boyunca biriktirdiği enerji kredilerinin “sıfırlandığı” görüldü. Bu gelişme, şikâyetler, imza kampanyaları ve Kıbrıs Elektrik Kurumu’ndan şeffaflık talebiyle büyüyen bir krize dönüştü.
HEM KREDİLER GİTTİ, HEM ÜRETİM SINIRLANDI
Sorun sadece geçmişte biriken kredilerin silinmesiyle sınırlı değil. Aynı zamanda, elektrik şebekesindeki arz fazlası nedeniyle güneş enerjisi sistemlerinin uzaktan devre dışı bırakılması (curtailment) da yaygınlaştı.
Bu durum, hanelerin hem geçmişte kazandıkları enerjiyi kaybetmesine hem de yeni enerji üretiminin engellenmesine yol açıyor. Üstelik bu gelişmeler, Orta Doğu’daki savaşın etkisiyle petrol bazlı elektrik üretim maliyetlerinin arttığı ve faturaların yükseldiği bir döneme denk geldi.
“15 YILLIK ANLAŞMA YAPTIK, HAKLARIMIZ SİLİNDİ”
Bir kullanıcı durumu şu sözlerle özetledi:
“15 yıllık anlaşma yaptık, fazla elektriğin devredileceği yazıyordu. Şimdi bize kredilerin silindiği söyleniyor.”
3 YIL KURALI DEVREDE
Güneydeki Elektrik Kurumu, uygulamanın 2023’te onaylanan yeni enerji politikası çerçevesinde hayata geçirildiğini açıkladı. Buna göre, net metering kapsamında biriken fazla enerji en fazla 36 ay taşınabilecek; bu sürenin sonunda kullanılmayan krediler otomatik olarak silinecek.
Kurum, uygulamanın “Enerji Bakanlığı tarafından belirlenen çerçeveye uygun” olduğunu savunsa da, asıl tartışma uygulamanın şekli üzerinde yoğunlaşıyor.
TEK TARİH UYGULAMASI TEPKİ ÇEKTİ
Birçok kullanıcı, sistemin her kurulum için ayrı ayrı işlememesi ve tüm kullanıcılar için tek bir tarih belirlenerek kredilerin topluca sıfırlanmasına tepki gösteriyor. Ayrıca Şubat 2026’nın ilk sıfırlama dönemi olacağına dair önceden bilgilendirme yapılmadığını belirtiyorlar.
UZMANLAR: SORUN YASAL DEĞİL, YÖNETİMSEL
Frederick University Elektrik Mühendisliği Bölümü’nden Nicholas Christofides, düzenlemenin hukuki olarak mümkün olduğunu ancak uygulama biçiminin sorunlu olduğunu vurguladı. Christofides, mevcut koşullarda tüketicilere “geçiş süresi” tanınmasının makul olabileceğini ifade etti.
ŞEBEKE KRİZİ DERİNLEŞİYOR
Resmi verilere göre, yenilenebilir enerji üretimi son dönemde 1000 megavatı aşarken, talep yaklaşık 450 megavat seviyesinde kaldı. Bu dengesizlik nedeniyle sistem operatörleri, şebeke güvenliğini sağlamak için güneş enerjisi üretimini kısıtlamak zorunda kalıyor.
Enerji düzenleyici kurum CERA, gerektiğinde üretimin “sınırsız ve anlık” şekilde kesilebileceğini belirtirken, bunun sistem çökmesini önlemek için zorunlu olduğunu vurguladı.
ALTYAPI YETERSİZ, SORUN BÜYÜYOR
Kıbrıs’ta güneş enerjisi kullanımı hızla artarken, fazla üretimi depolayacak büyük ölçekli batarya sistemlerinin yetersizliği ve elektrik şebekesinin başka ülkelerle bağlantısının olmaması sorunu derinleştiriyor.
Ocak ayından itibaren yeni kurulan sistemlerde net metering yerine “net billing” modeline geçildi. Bu modelde fazla enerji, tüketimden düşmek yerine toptan fiyat üzerinden ödeniyor. Yetkililer bunun, öz tüketimi ve batarya yatırımlarını teşvik etmeyi amaçladığını belirtiyor.
ÇİFTE DARBE: FATURALAR ARTIYOR
Tüm bu gelişmeler yaşanırken, petrol bazlı üretime bağımlılık nedeniyle elektrik fiyatları da yükseliyor. Tüketiciler ise hem yatırım yaptıkları sistemden bekledikleri faydayı alamadıklarını hem de daha yüksek faturalarla karşı karşıya kaldıklarını dile getiriyor.
Artan tepkilerin önümüzdeki dönemde siyasi baskıya dönüşmesi beklenirken, tüketici örgütlerinin konuyu düzenleyici kurumlara taşıması gündemde.