Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, Atlantik ötesi köle ticareti sırasında Afrikalıların köleleştirilmesini “insanlığa karşı işlenen en ağır suç” olarak tanıyan bir kararı kabul etti. Kararın, köleliğin yarattığı tarihsel yaraların tanınması ve adalet arayışına katkı sağlaması hedefleniyor.
Gana tarafından sunulan karar tasarısı, köle ticaretinin bu şekilde tanınmasının yanı sıra BM üyesi ülkelere kölelik için özür dileme ve tazminat fonuna katkı sağlama çağrısı yapıyor. Ancak tasarıda herhangi bir tazminat miktarı belirtilmiyor.
Genel Kurul’da yapılan oylamada karar 123 “evet” oyuyla kabul edilirken, ABD, İsrail ve Arjantin “hayır” oyu verdi. Birleşik Krallık ve Avrupa Birliği ülkeleri dahil 52 ülke ise çekimser kaldı.
Birleşik Krallık gibi bazı ülkeler, günümüz kurumlarının geçmişte yaşanan hatalardan sorumlu tutulamayacağını savunarak uzun süredir tazminat taleplerine karşı çıkıyor. BM Genel Kurulu kararları, BM Güvenlik Konseyi kararlarının aksine hukuki olarak bağlayıcı değil, ancak uluslararası kamuoyunun görüşünü yansıtması bakımından önem taşıyor.
Oylama öncesinde konuşan Gana Cumhurbaşkanı John Mahama, kararın tarihi bir adım olduğunu belirterek şunları söyledi:
“Tarih çağırdığında, köle ticaretinin onur kırıcı acılarını yaşayan milyonların ve bugün hâlâ ırkçılığın etkilerini hissedenlerin anısı için doğru olanı yaptığımız kayda geçsin.”
Mahama ayrıca kararın “köleliğin unutulmamasını sağlayacak bir güvence” olduğunu ve geçmişin yaralarının hâlâ sürdüğünü söyledi.
Gana Dışişleri Bakanı Samuel Okudzeto Ablakwa ise BBC’ye yaptığı açıklamada Afrikalı liderlerin kişisel çıkar için değil, adalet için tazminat talep ettiğini ifade etti.
Ablakwa, “Biz liderler için para istemiyoruz. Kurbanlar için adalet istiyoruz. Eğitim fonları, vakıflar ve beceri geliştirme programları için kaynak sağlanmasını talep ediyoruz” dedi.
Son yıllarda kölelik için tazminat talebi uluslararası alanda daha fazla destek buluyor. Afrika Birliği 2025 yılının temasını “onarım adaleti” olarak belirlerken, İngiliz Milletler Topluluğu liderleri de konunun diyalog yoluyla ele alınması çağrısı yaptı.
Tarihi kayıtlara göre 1500 ile 1800 yılları arasında yaklaşık 12–15 milyon Afrikalı yakalanarak Amerika kıtasına götürüldü ve köle olarak çalıştırıldı. Atlantik’i aşan yolculuk sırasında 2 milyondan fazla kişinin hayatını kaybettiği tahmin ediliyor.
Kararda ayrıca köleliğin etkilerinin bugün de ırksal eşitsizlikler ve ekonomik geri kalmışlık şeklinde devam ettiği vurgulandı.
ABD’nin BM Büyükelçisi Dan Negrea ise konuşmasında ABD’nin tarihi olaylar için tazminat konusunda yasal bir hak tanımadığını belirterek, “O dönemde uluslararası hukuka göre yasa dışı olmayan tarihi olaylar için tazminat hakkını tanımıyoruz” dedi.
Negrea ayrıca kölelik konusunun “modern kaynakların yeniden dağıtılması için siyasi bir araç olarak kullanılmasına” karşı olduklarını söyledi.
Karar metninde ayrıca sömürge döneminde yağmalanan kültürel eserlerin köken ülkelerine iade edilmesi çağrısı da yer aldı. Gana Dışişleri Bakanı Ablakwa, “Bu eserler kültürümüzü, mirasımızı ve manevi değerlerimizi temsil ediyor. Yüzyıllar boyunca yağmalanan tüm eserler geri verilmelidir” ifadelerini kullandı.