Bugün Kıbrıs
Yunanistan, İsrail ve Kıbrıs Cumhuriyeti arasında son yıllarda derinleşen stratejik iş birliği, Doğu Akdeniz’deki güç dengelerini yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor. Ancak bu ortaklığın orta ve uzun vadede jeopolitik dengeleri ne ölçüde değiştireceği belirsizliğini koruyor.
Yunan günlük gazetesi To Vima’nın İngilizce yayınından George Gilson’ın haberine göre Aralık ayı sonunda Kudüs’te gerçekleştirilen 10’uncu üçlü zirvede, Yunanistan Başbakanı Kyriakos Mitsotakis, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ve Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis, ABD’nin de “+1” olarak yer aldığı 3+1 formatındaki iş birliğinin çok boyutlu yapısını vurguladı. Liderler, Gazze savaşının yarattığı bölgesel sarsıntıya rağmen ortaklığın etkilenmediğini ve daha da derinleştirileceğini açıkladı.
Taraflar iş birliğinin herhangi bir üçüncü ülkeye karşı olmadığını savunsa da, diplomatik çevrelerde bu yapının Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki hegemonya arayışına karşı bir denge unsuru olarak kurgulandığı değerlendirmesi yapılıyor.
SAVUNMA BOYUTU ÖNDE
Üçlü ortaklığın en dikkat çeken ayağını savunma alanındaki iş birliği oluşturuyor. Yunan ve İsrail hava kuvvetleri arasındaki yakın temas, ortak tatbikatlar ve silah tedariki bu sürecin temel unsurları arasında gösteriliyor. Yunan Parlamentosu’nun Aralık ayında yaklaşık 650 milyon euro değerinde 36 adet PULS (Precise & Universal Launching System) çok namlulu roketatar sistemi alımını onaylaması, askeri entegrasyonun somut örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Emekli Hava Korgeneral Evangelos Georgousis’e göre bu iş birliği iki ülke orduları arasında operasyonel uyumu artırıyor ve özellikle deniz ve hava harekâtı doktrinleri konusunda bilgi paylaşımını derinleştiriyor. Georgousis, bunun olası kriz anlarında ortak çıkarlar doğrultusunda “dolaylı destek” kapasitesini güçlendirebileceğini belirtiyor. Bunun, doğrudan bir askeri ittifak anlamına gelmediğinin de altını çiziyor.
KALAMATA’DAKI EĞİTİM MERKEZİ
Ortaklığın kritik unsurlarından biri de Kalamata’da kurulan Hava Kuvvetleri Uçuş Eğitim Merkezi. İsrailli savunma şirketi Elbit Systems’in ana yüklenici rol üstlendiği merkezde kullanılan M-346 Leonardo eğitim uçakları, Yunan pilotların F-16, Mirage 2000-5 ve Rafale gibi gelişmiş savaş uçaklarına geçişini hızlandırıyor. Merkez, yalnızca Yunanistan’a değil, çeşitli ülkelerden pilotlara da ücretli uçuş saatleri üzerinden eğitim vererek ticari bir gelir modeli de oluşturuyor.
TÜRKİYE FAKTÖRÜ VE “MAVİ VATAN” ALGISI
Ankara, üçlü zirveyi yakından izliyor. Türkiye’de bazı değerlendirmelerde bu iş birliği, Türkiye’ye yönelik bir çevreleme hamlesi olarak okunuyor. Yunan güvenlik çevreleri ise Türkiye’nin “Mavi Vatan” doktrini çerçevesinde Ege ve Doğu Akdeniz’de deniz yetki alanlarını genişletmeyi hedeflediğini savunuyor. Yunanistan, Kıbrıs ve İsrail’in ise bu tür tasarımlara rıza göstermeyeceği vurgulanıyor.
YUNANİSTAN DOĞRUDAN MÜDAHALE BEKLEMİYOR
Atina, olası bir Türk-Yunan geriliminde İsrail’den doğrudan askeri yardım beklemediğini, zira ilişkinin bu tür bir ittifak niteliği taşımadığını ifade ediyor. Ancak istihbarat paylaşımı, teknoloji, eğitim ve birlikte çalışabilirlik gibi alanlarda dolaylı katkılar mümkün görülüyor.
İSRAİL AÇISINDAN KAZANIMLAR
İsrail için bu iş birliği, kendi coğrafyasından farklı arazi şartlarında ve geniş kapsamlı çok uluslu senaryolarda tatbikat yapma imkânı sunuyor. Andravida üssü merkezli yıllık “Iniochos” tatbikatları, karmaşık hava operasyonlarında birlikte çalışabilirliği artırıyor. Girit’in güneyinde yapılan hava yakıt ikmali ve benzeri ikili eğitimler de uzun menzilli görevler açısından pratik kazandırıyor.
SAVUNMA SANAYİİ VE TEKNOLOJİ İŞ BİRLİĞİ
Savunma bakanlıkları arasındaki koordinasyona paralel olarak savunma sanayiinde de iş birliği artıyor. İsrail savunma Ar-Ge kapasitesinin yüksekliği, Yunan savunma sektörünün ortak projelerle teknoloji transferi ve üretim kabiliyeti geliştirmesine kapı aralıyor. Intracom Defense’in Israel Aerospace Industries tarafından satın alınması da bu etkileşimin örnekleri arasında gösteriliyor.
EKONOMİ VE TİCARETTE BÜYÜME
Greece-Israel hattında ticaretin enerji ürünleri, petrol türevleri, sanayi ve kimyasal ürünler ile gıda ve içecek gibi kalemlerde genişlediği; İsrailli yatırımcıların Yunanistan’da turizm gayrimenkulü ve altyapı projelerine ilgisinin arttığı ifade ediliyor. Önümüzdeki dönemde siber güvenlik, yapay zekâ, dijital sağlık, finansal teknolojiler ve tarım teknolojileri gibi alanlarda yeni ortaklık fırsatlarının öne çıkabileceği belirtiliyor.
ABD FAKTÖRÜ VE UYARILAR
Emekli diplomat Pavlos Apostolidis, Yunanistan’ın İsrail’le yakınlığının ABD ile ilişkileri güçlendiren bir çerçeve sunduğunu, ancak bunun Türkiye ile ilişkilerde gerilimi artırma riskini de barındırdığını söylüyor. Bilkent Üniversitesi’nden Ioannis Grigoriadis ise bu ortaklığın Doğu Akdeniz’de dengeleri şimdiden etkilediğini; kalıcılığın ise Türkiye’nin Batı güvenlik mimarisindeki yeri ve olası İsrail-Türkiye yakınlaşması gibi değişkenlere bağlı olduğunu vurguluyor.
SONUÇ
Yunanistan-İsrail-Kıbrıs ortaklığı savunma, enerji ve teknoloji ekseninde güçlenirken Doğu Akdeniz’de denge arayışının önemli unsurlarından biri haline geliyor. Buna rağmen, bu iş birliğinin kalıcı bir jeopolitik eksene dönüşüp dönüşmeyeceği; Türkiye’nin bölgesel yönelimi, ABD’nin yaklaşımı ve İsrail-Türkiye ilişkilerinin seyrine bağlı olarak şekillenecek.
İstersen bir sonraki adımda bunu Bugün Kıbrıs formatında “başlık-alt başlık-iki spot + metin” şeklinde de yine düz metin olarak yazarım.