İran ve ABD, Tahran’ın nükleer programına odaklanan ve cuma günü Umman’da yapılan dolaylı görüşmelerin ardından müzakerelere devam etme konusunda mutabakata vardı. Görüşmeler, Tahran yönetiminin ülke genelindeki son protestolara yönelik sert müdahalesi nedeniyle süren gerilime rağmen gerçekleşti.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile ABD’nin Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff, Umman’ın arabuluculuğunda Muskat’ta heyetlerine başkanlık etti. Taraflar, kamuoyuna açık şekilde yüz yüze bir görüşme yapmadı.
Arakçi, İran devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, “Oldukça olumlu bir atmosferde, argümanlarımızı paylaştık ve karşı tarafın görüşleri bize iletildi,” dedi. Arakçi, tarafların “müzakerelere devam etme konusunda anlaştığını, ancak yöntem ve takvimin daha sonra belirleneceğini” söyledi.
Söz konusu görüşmeler, ABD’nin haziran ayında İsrail’in İran’la yaşadığı 12 günlük çatışmaya nükleer tesislere yönelik saldırılarla dahil olmasından bu yana iki ülke arasında yapılan ilk temas oldu.
Arakçi, görüşmelerin yalnızca nükleer konuya odaklandığını belirtti. ABD tarafı ise daha önce Tahran’ın silahlı gruplara verdiği destek ile balistik füze programının da gündeme alınması gerektiğini belirtmişti. Arakçi, resmi IRNA haber ajansına yaptığı açıklamada, “Görüşmelerimiz yalnızca nükleer meseleye odaklanıyor. Amerikalılarla başka hiçbir konuyu ele almıyoruz,” dedi.
Witkoff’a, ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner de eşlik etti. Umman haber ajansının yayımladığı görüntülere göre, Orta Doğu’yu da kapsayan sorumluluk alanıyla ABD Merkez Kuvvetler (CENTCOM) Komutanı Amiral Brad Cooper da toplantılarda hazır bulundu.
Görüşmelerden bilgi sahibi bir kaynak, Fransız haber ajansı AFP’ye yaptığı açıklamada temasların Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi’nin konutunda gerçekleştirildiğini söyledi.
Sabah ve öğleden sonra yapılan birden fazla oturumda taraflar, Busaidi’nin konutuna gidip geldi. Busaidi’nin, heyetler arasında mesaj ileterek arabuluculuk rolü üstlendiği belirtildi.
El-Busaidi, X platformundan yaptığı paylaşımda görüşmeleri “son derece ciddi” olarak nitelendirdi.
“İran ve ABD’nin düşünce yapılarının netleştirilmesi ve olası ilerleme alanlarının belirlenmesi açısından faydalı oldu. Sonuçların Tahran ve Washington’da dikkatle değerlendirilmesinin ardından uygun bir zamanda yeniden bir araya gelmeyi hedefliyoruz,” ifadelerini kullandı.
TAHRAN’A NÜKLEER SİLAH YOK
Beyaz Saray, görüşmelerin amacının Tahran’ın nükleer bomba geliştirmesini engellemek olduğunu açıkladı. İran ise böyle bir hedefi olduğunu sürekli olarak reddediyor.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, ABD heyetinin İran için “sıfır nükleer kapasite” seçeneğini masaya yatırmayı planladığını söyledi. Leavitt, Trump’ın “diplomasi dışında da birçok seçeneğe sahip olduğu” uyarısında bulundu.
Trump, perşembe günü İran’a atıfla, “Müzakere ediyorlar. Onları vurmak istememizi istemiyorlar; oraya büyük bir filomuz gidiyor,” dedi. Trump, daha önce defalarca “armada” olarak tanımladığı bir uçak gemisi grubuna işaret etti.
ABD, USS Abraham Lincoln uçak gemisinin öncülük ettiği bir deniz görev grubunu bölgeye konuşlandırmış durumda.
Görüşmeler, İran’da kalıcı yüksek enflasyon ve yaşam maliyetlerindeki sert artışın tetiklediği, ardından Tahran’daki dinî liderliğe karşı protestolara dönüşen ülke çapındaki gösterilerden yaklaşık bir ay sonra yapıldı. İnsan hakları örgütleri ve İran içinden kaynaklar, söz konusu protestoların sert biçimde bastırıldığını ve müdahalelerde 30 bine kadar kişinin hayatını kaybetmiş olabileceğini belirtiyor.
Trump, protestoculara yönelik baskılar nedeniyle başlangıçta Tahran’a karşı askerî müdahale tehdidinde bulunmuş ve göstericilere “yardım yolda” mesajı vermişti.
İran ise saldırıya uğraması halinde karşılık vereceğini defalarca yineledi.
Görüşmelere yakın bölgesel bir kaynak, AFP’ye yaptığı açıklamada, ABD’nin başlangıçta müzakereleri Türkiye’de, bölge ülkelerinin de katılımıyla yapmayı ve gündemi nükleer konuların ötesine açık biçimde genişletmeyi istediğini, ancak İran’ın talepleri üzerine bu yaklaşımdan vazgeçildiğini söyledi.